1. Lạm phát là gì? Tại sao cùng 100.000đ nhưng hôm nay lại mua được ít hơn năm ngoái 

Khái niệm lạm phát chỉ được dùng đúng khi giá cả tăng trên diện rộng và kéo dài. Nói cách khác, lạm phát là tình trạng mặt bằng giá của cả nền kinh tế cùng đi lên, chứ không phải hiện tượng một vài mặt hàng tăng giá nhất thời, chẳng hạn rau xanh tăng sau bão hay vé máy bay tăng dịp Tết. Trong tiếng Anh, hiện tượng này gọi là inflation.

Lạm phát làm tăng giá hàng hóa và dịch vụ, làm giảm giá trị tiền lương và tiết kiệm, gây khó khăn trong mua sắm. Đây cũng chính là điều tạo ra sự bất ổn cho doanh nghiệp, khiến việc đầu tư trở nên khó khăn. Hơn nữa, lạm phát có thể gia tăng bất bình đẳng xã hội, khi người giàu dễ bảo vệ tài sản hơn so với người nghèo. Hiểu rõ ảnh hưởng của lạm phát giúp bạn có tầm nhìn về tình hình tài chính tương lai, từ đó chủ động lên kế hoạch tài chính hợp lý thay vì để tiền lương, tiền tiết kiệm mất giá dần theo thời gian.

2. Các loại lạm phát: từ vừa phải đến siêu lạm phát

Tùy thuộc vào tốc độ tăng giá mà lạm phát được chia thành nhiều mức độ khác nhau. Mức độ càng cao, tác động đến đời sống và nền kinh tế càng nghiêm trọng.

lạm phát là gì

2.1. Lạm phát vừa phải (dưới 10%/năm)

Đây là mức lạm phát được xem là an toàn, không gây xáo trộn lớn cho nền kinh tế.  Việc giá cả tăng chậm và có thể dự đoán được sẽ giúp doanh nghiệp cũng như người dân chủ động lên kế hoạch chi tiêu, đầu tư. Thông thường các quốc gia sẽ kỳ vọng tỷ lệ lạm phát ở dưới 5%. 

Việt Nam thuộc nhóm này nhiều năm liền. Điển hình, chỉ số lạm phát cơ bản bình quân năm 2025 chỉ tăng so 3,21% so với năm trước, đạt đúng mục tiêu Quốc hội đề ra.

2.2. Lạm phát phi mã (10% đến dưới 1.000%/năm)

Ở mức này, giá cả tăng nhanh và bất thường, gây biến động kinh tế rõ rệt. Người dân có xu hướng chuyển sang tích trữ vàng, ngoại tệ hoặc bất động sản thay vì giữ tiền mặt.

Việt Nam từng trải qua lạm phát phi mã giai đoạn 1986-1988, với tỷ lệ dao động 300-800%/năm. Chính phủ sau đó đã triển khai các biện pháp thúc đẩy sản xuất trong nước và ổn định tỷ giá, giúp tình trạng lạm phát dần được kiểm soát vào đầu thập niên 1990.

2.3 Siêu lạm phát (từ 1.000%/năm trở lên)

Đây là mức lạm phát nghiêm trọng nhất, giá cả có thể tăng hơn 50%/tháng. Đồng tiền mất giá trầm trọng, hoạt động mua bán thông thường gần như tê liệt và nền kinh tế rơi vào khủng hoảng sâu. 

Siêu lạm phát rất hiếm khi xảy ra và thường gắn với khủng hoảng chính trị hoặc chiến tranh. Các quốc gia luôn cố gắng có những biện pháp để phòng tránh lạm phát ở mức này.

2.4 Lạm phát cơ bản (lạm phát lõi) là gì?

Lạm phát cơ bản, hay còn gọi là lạm phát lõi, là chỉ số đo mức tăng giá sau khi loại trừ các nhóm hàng biến động mạnh theo mùa vụ như lương thực, năng lượng, hoặc giá dịch vụ y tế, giáo dục do nhà nước điều chỉnh theo lộ trình. Chỉ số này phản ánh xu hướng giá dài hạn, ít bị nhiễu bởi yếu tố tạm thời.

Bình quân năm 2025, lạm phát cơ bản của Việt Nam tăng 3,21%, thấp hơn mức CPI (chỉ số giá tiêu dùng) chung là 3,31%. Điều này cho thấy phần tăng giá thêm chủ yếu đến từ nhóm hàng bị loại trừ như xăng dầu, dịch vụ y tế hay giáo dục (những nhóm hàng biến động mạnh không tính vào lạm phát cơ bản) , không phải do cung tiền dư thừa. Đây là tín hiệu cho thấy thị trường vẫn đang trong tầm kiểm soát.

3. Nguyên nhân gây ra lạm phát

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến lạm phát, nhưng phần lớn quy về ba nhóm chính sau, đôi khi xảy ra đồng thời.

3.1. Lạm phát do cầu kéo: 

Lạm phát do cầu kéo xảy ra khi nhu cầu mua hàng hóa, dịch vụ tăng mạnh hơn khả năng sản xuất và cung ứng. Khi người mua nhiều hơn hàng có sẵn, người bán có thể tăng giá mà vẫn bán được, đó là cơ chế cầu kéo giá lên.

Ở Việt Nam, điều này thường thấy rõ vào dịp Tết: nhu cầu mua sắm, vận chuyển, ăn uống tăng đột biến trong khi nguồn cung không tăng kịp, khiến giá nhiều mặt hàng và dịch vụ leo thang rõ rệt.

3.2. Lạm phát do chi phí đẩy

Lạm phát do chi phí đẩy xảy ra khi chi phí đầu vào như nguyên vật liệu, nhân công, vận chuyển tăng, doanh nghiệp buộc phải tăng giá bán để bù đắp. 

Ví dụ điển hình: khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận chuyển nguyên liệu và hàng hóa tăng theo, đẩy giá thành sản phẩm lên từ gốc. Khi tỷ giá USD/VNĐ tăng, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu phải bỏ ra nhiều tiền đồng hơn cho cùng một lượng hàng, chi phí đó cuối cùng chuyển sang người tiêu dùng qua giá bán lẻ. 

Thiên tai, dịch bệnh hay gián đoạn chuỗi cung ứng cũng thuộc nhóm này, làm khan hiếm nguồn cung và đẩy chi phí tăng đột biến trong thời gian ngắn.

3.3. Lạm phát do cung tiền tăng

Lạm phát do cung tiền tăng xảy ra khi lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế tăng nhanh hơn tốc độ sản xuất hàng hóa. Khi tiền nhiều hơn nhưng hàng hóa không nhiều thêm, mỗi đồng tiền mua được ít hàng hơn trước. Đây là bản chất của lạm phát tiền tệ, thường liên quan đến chính sách của ngân hàng trung ương.

Một số chuyên gia gọi hiện tượng in thêm tiền này là thuế lạm phát: người giữ tiền mặt gánh chịu thiệt hại vì đồng tiền mất giá, tương tự bị đánh thuế ngầm dù không có khoản thu nào bị trừ trực tiếp.

3.4. Nguyên nhân lạm phát ở Việt Nam giai đoạn gần đây

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) năm 2025 tăng 3,31%. Nguyên nhân chính đến từ việc điều chỉnh lộ trình giá dịch vụ y tế (tăng hơn 13%) và giáo dục, trong khi giá xăng dầu bình quân giảm đã giúp giảm bớt áp lực chi phí đầu vào. Sang tháng 1/2026, CPI tăng 2,53% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy đà tăng giá đang có xu hướng hạ nhiệt.

4. Tác động của lạm phát đến nền kinh tế và túi tiền của bạn

Lạm phát không phải lúc nào cũng xấu. Ở mức vừa phải, lợi ích của lạm phát là kích thích người dân chi tiêu và đầu tư thay vì găm giữ tiền mặt, giúp doanh nghiệp phát triển và tạo thêm việc làm. Vấn đề chỉ xảy ra khi lạm phát vượt tầm kiểm soát.

Với doanh nghiệp, chi phí sản xuất tăng có thể buộc phải tăng giá bán hoặc cắt giảm quy mô, ảnh hưởng đến việc làm. Những doanh nghiệp nhỏ không có khả năng tăng giá sẽ chịu thiệt hại nặng hơn.

lạm phát

Với người tiêu dùng, thu nhập không đổi nhưng giá cả tăng đồng nghĩa sức mua giảm dần theo từng năm. Người có thu nhập thấp chịu áp lực nhiều hơn vì phần lớn thu nhập dành cho hàng thiết yếu, trong khi người có tài sản hoặc đầu tư vào kênh sinh lời cao thường ít bị ảnh hưởng hơn.

Với khoản tiết kiệm, nếu lãi suất ngân hàng thấp hơn tỷ lệ lạm phát, giá trị thực của số tiền bạn gửi sẽ giảm dần dù số dư trên tài khoản không đổi. Đây cũng là lý do tại sao lạm phát tăng thì lãi suất tăng: ngân hàng trung ương thường nâng lãi suất điều hành để giảm lượng tiền lưu thông, kìm hãm đà tăng giá.

5. Cách đo lường lạm phát và các chỉ số cần biết

Lạm phát được đo lường chủ yếu qua chỉ số giá tiêu dùng (CPI), theo dõi biến động giá của một giỏ hàng hóa, dịch vụ đại diện cho tiêu dùng phổ biến. Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố CPI hàng tháng, quý và năm. Tỷ lệ lạm phát chính là phần trăm CPI tăng so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh CPI, lạm phát cơ bản giúp nhìn rõ xu hướng giá dài hạn khi đã loại trừ nhóm hàng biến động mạnh. Theo dõi cả hai chỉ số giúp bạn đánh giá đúng mức độ ổn định giá cả, thay vì chỉ nhìn vào một con số duy nhất.

6. Những cách hữu hiệu bảo vệ tài sản của bạn khỏi lạm phát

6.1. Vì sao giữ tiền mặt trong thời kỳ lạm phát là bất lợi?

Tiền mặt không sinh lời, trong khi giá cả vẫn tăng đều mỗi năm. Giữ toàn bộ tài sản dưới dạng tiền mặt đồng nghĩa để giá trị tài sản bị bào mòn dần mà không có gì bù đắp lại. Một giải pháp là chuyển một phần tài sản thành các tài sản hữu hình như vàng, bạc hoặc các loại hàng hóa có giá trị ổn định. Những tài sản này thường giữ giá tốt hơn so với tiền tệ, giúp bảo vệ giá trị tài sản của bạn trước sự mất giá của tiền.

Việc nắm giữ các kim loại quý này là một biện pháp hiệu quả để bảo vệ tài sản trước lạm phát. Tuy nhiên bạn cũng nên đảm bảo mua từ các đại lý uy tín để tránh rủi ro bị lừa đảo.

6.2. Gửi tiết kiệm, đầu tư và các kênh chống lạm phát phổ biến

Mỗi kênh chống lạm phát phù hợp với một khẩu vị rủi ro khác nhau. Gửi tiết kiệm có kỳ hạn an toàn nhất, tiền sinh lời đều đặn và bù đắp phần nào mức mất giá, miễn lãi suất theo kịp tốc độ tăng giá. Vàng và bất động sản giữ giá tốt trong dài hạn nhưng cần vốn lớn và khó bán nhanh khi cần tiền gấp. Cổ phiếu và chứng chỉ quỹ có tiềm năng sinh lời vượt lạm phát, đổi lại giá trị biến động mạnh hơn theo thị trường.

Nguyên tắc chung: không dồn hết tiền vào một kênh duy nhất, mà phân bổ theo mục tiêu và mức rủi ro bạn chấp nhận được.

Đầu tư luôn đi kèm rủi ro biến động giá trị, không có kênh nào đảm bảo lợi nhuận cố định. Bạn nên tìm hiểu kỹ và cân nhắc khả năng chấp nhận rủi ro của bản thân trước khi quyết định.

6.3. Bắt đầu tích lũy và đầu tư nhỏ ngay trên app MoMo với Chứng chỉ quỹ và Thực tập sinh đầu tư

Nếu muốn bắt đầu đơn giản, bạn có thể mở sổ Tiết Kiệm Online ngay trên MoMo với số tiền từ 100.000đ, chọn kỳ hạn phù hợp để tiền nhàn rỗi sinh lời thay vì mất giá theo lạm phát. Với người muốn làm quen với đầu tư, Thực tập sinh đầu tư (môi trường đầu tư chứng khoán mô phỏng trên MoMo) cấp sẵn 100 triệu vốn ảo để bạn thực hành giao dịch bằng dữ liệu thị trường thật, tích lũy kinh nghiệm mà không lo rủi ro mất tiền.

7. Câu hỏi thường gặp về lạm phát

Lạm phát bao nhiêu phần trăm là hợp lý cho nền kinh tế? 

Đa số các nước, trong đó có Việt Nam, đặt mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4-5%/năm. Mức này đủ thấp để không bào mòn sức mua, nhưng vẫn đủ để khuyến khích chi tiêu và đầu tư. Năm 2025, CPI Việt Nam tăng 3,31%, nằm trong mục tiêu Quốc hội đề ra.

Khi lạm phát tăng, tôi nên gửi tiết kiệm hay đầu tư? 

Nếu ưu tiên an toàn và cần rút tiền linh hoạt, gửi tiết kiệm vẫn hợp lý, miễn lãi suất theo kịp lạm phát. Nếu muốn tài sản tăng trưởng nhanh hơn mức lạm phát, bạn có thể cân nhắc thêm kênh đầu tư như chứng chỉ quỹ, chấp nhận mức rủi ro cao hơn tương ứng.

Lạm phát và trượt giá có phải là một? 

Về bản chất, hai khái niệm này mô tả cùng một hiện tượng: giá cả tăng khiến tiền mất giá trị mua. "Trượt giá" là cách gọi quen thuộc trong đời sống, còn "lạm phát" là thuật ngữ kinh tế học, được đo chính thức bằng chỉ số CPI.

Việt Nam đã từng trải qua siêu lạm phát chưa? 

Chưa. Giai đoạn 1986-1988, Việt Nam trải qua lạm phát phi mã với tỷ lệ 300-800%/năm, nhưng chưa chạm ngưỡng siêu lạm phát trên 1.000%/năm. Sau giai đoạn lịch sử đó, lạm phát được kiểm soát đáng kể. Dù nền kinh tế vẫn có một vài năm lạm phát vọt lên hai con số do khủng hoảng (năm 2008 đạt gần 20%, năm 2011 đạt hơn 18%), nhưng trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, lạm phát luôn được NHNN kiểm soát vững chắc ở mức một con số (dưới 5%).

Làm sao để tính xem tiền của tôi mất giá bao nhiêu mỗi năm? 

Bạn lấy số tiền hiện có chia cho (1 + tỷ lệ lạm phát) để ước tính sức mua sau 1 năm. Ví dụ: 10 triệu đồng với lạm phát 3,3%/năm, sau 1 năm chỉ còn sức mua tương đương khoảng 9.680.000đ.

8. Quản lý tài chính cá nhân thông minh hơn cùng MoMo

Hiểu lạm phát là bước đầu để bạn không để tiền của mình "âm thầm" mất giá qua từng năm. Thay vì chỉ giữ tiền mặt, hãy để dành và đầu tư một phần thu nhập đều đặn để tài sản tăng trưởng nhanh hơn tốc độ lạm phát.

Mở Trung Tâm Tài Chính trên MoMo ngay hôm nay để xem toàn bộ bức tranh tài sản, tích lũy và đầu tư ở cùng một nơi. Hãy chủ động lập kế hoạch tài chính để giữ vững giá trị đồng tiền bạn nhé!

Lưu ý: Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, số liệu lãi suất và lạm phát trong bài mang tính minh họa tại thời điểm công bố, không phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính chính thức. MoMo khuyến khích bạn nên đối chiếu số liệu mới nhất từ Cục Thống kê hoặc trao đổi với chuyên gia tài chính trước khi ra quyết định.