Cổ phiếu là gì? Hướng dẫn đầu tư cổ phiếu cho người mới bắt đầu

1. Cổ phiếu là gì?

Cổ phiếu là một loại chứng khoán được phát hành dưới dạng chứng chỉ và là đại diện cho một phần sở hữu trong một công ty. Khi mua cổ phiếu của một công ty, có nghĩa là bạn trở thành một cổ đông, có quyền chia sẻ lợi nhuận của công ty (nếu có) và quyền biểu quyết trong các quyết định quan trọng của công ty. Giá trị của cổ phiếu thường biến động theo hiệu suất kinh doanh của công ty, tình hình thị trường và các yếu tố kinh tế khác. 

2. Các loại cổ phiếu trên thị trường. 

Trên thị trường có nhiều loại cổ phiếu, mỗi loại có đặc điểm và quyền lợi khác nhau. Dưới đây là một số loại cổ phiếu phổ biến nhất: 

2.1 Cổ phiếu thường (Common Stock)

Là cổ phiếu phổ biến nhất hiện nay, đối với cổ phiếu thường thì nhà đầu tư sẽ có quyền biểu quyết tại các hội đồng cổ đông và quyền nhận cổ tức khi công ty chia lợi nhuận theo kết quả kinh doanh và giá trị cổ phiếu đang nắm giữ. 

Tuy nhiên, các cổ đông cổ phiếu thường sẽ xếp sau các chủ nợ và cổ đông ưu đãi khi công ty phá sản hoặc phân chia tài sản.

2.2 Cổ phiếu ưu đãi (Preferred Stock): 

Cổ đông cổ phiếu ưu đãi sẽ được ưu tiên nhận tiền trước khi cổ đông cổ phiếu thường. Trong trường hợp công ty phá sản, thì họ cũng là người được công ty trả trước. 

Tuy nhiên điểm hạn chế là cổ đông cổ phiếu ưu đãi không có quyền biểu quyết trong các quyết định công ty.

Hiện nay cũng có nhiều mô hình cổ phiếu khác tuỳ thuộc vào quy định công ty hoặc pháp lý của từng thị trường, tuy nhiên hai mô hình nêu trên là cổ phiếu phổ biến nhất. 

3. Thị trường cổ phiếu là gì? Cách hoạt động

Biết cổ phiếu là gì thôi chưa đủ, bạn còn cần biết nơi những tài sản này được mua bán mỗi ngày.

3.1 Thị trường cổ phiếu là gì?

Đây là nơi diễn ra hoạt động phát hành, mua bán và trao đổi các mã cổ phiếu giữa người mua (nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận) và người bán (nhà đầu tư khác, hoặc chính doanh nghiệp cần huy động vốn), nói đơn giản là một kiểu "chợ đầu mối tài chính" quy mô lớn.

Tại Việt Nam, thị trường này vận hành chính thức qua 2 khu vực chịu sự quản lý của Nhà nước:

• Sàn HOSE (Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM): nơi niêm yết các doanh nghiệp lớn, đầu ngành, phải đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về vốn và lợi nhuận.
• Sàn HNX (Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội): nơi giao dịch của doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao gồm cả sàn UPCoM dành cho công ty đại chúng chưa niêm yết chính thức.

3.2 Cách hoạt động của thị trường cổ phiếu

Để dễ hình dung, thị trường cổ phiếu vận hành xoay vòng qua 4 mắt xích: doanh nghiệp niêm yết phát hành cổ phiếu qua IPO, cổ phiếu được đưa lên sàn giao dịch, nhà đầu tư đặt lệnh mua bán thông qua công ty chứng khoán, và lệnh được khớp theo quy luật cung cầu. Cụ thể từng mắt xích như sau:

Mắt xích 1: Doanh nghiệp phát hành (thị trường sơ cấp) 

Khi cần vốn để mở rộng nhà máy hay phát triển sản phẩm mới, thay vì vay ngân hàng, công ty có thể xin phép phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, gọi là IPO (Initial Public Offering). Từ đây, công ty chuyển từ tư nhân thành công ty đại chúng.

Mắt xích 2: Sàn giao dịch chứng khoán (thị trường thứ cấp)

Sau IPO, cổ phiếu được niêm yết lên sàn HOSE hoặc HNX. Từ lúc này, doanh nghiệp không còn tham gia mua bán nữa, mà các nhà đầu tư tự mua đi bán lại cổ phiếu với nhau.

Mắt xích 3: Công ty chứng khoán (bên trung gian)

hà đầu tư cá nhân không thể đến thẳng sàn HOSE để mua cổ phiếu, mà phải mở tài khoản tại một công ty chứng khoán trung gian như SSI, VPS, TCBS, VNDIRECT... Các công ty này cung cấp ứng dụng và hệ thống kỹ thuật để chuyển lệnh mua bán của bạn lên sàn.

Mắt xích 4: Cơ chế khớp lệnh theo cung cầu

Khi bạn đặt lệnh mua hoặc bán trên app, sàn giao dịch tự động ghép người mua với người bán theo nguyên tắc ưu tiên giá và thời gian: ai trả giá mua cao hơn hoặc bán giá rẻ hơn được khớp trước. Cung ít hơn cầu, tức nhiều người muốn mua hơn muốn bán, giá cổ phiếu sẽ tăng. Ngược lại, cung nhiều hơn cầu, tức nhiều người muốn bán hơn muốn mua, giá sẽ giảm.

4. Đầu tư cổ phiếu là gì? 

Đầu tư cổ phiếu là việc bạn đầu tư vào cổ phiếu của một công ty, nếu công ty tăng trưởng có nghĩa cổ phiếu bạn mua tăng hơn so với giá mua ban đầu. 

Chính vì thế, khi bạn mua cổ phiếu của bất kỳ công ty nào, bạn cần xem xét tình hình tài chính của công ty, tiềm năng tăng trưởng của ngành công nghiệp, điều kiện thị trường để đưa ra quyết định đầu tư.

Ngoài việc mua cổ phiếu và giữ chúng để đợi tăng giá trị, đầu tư cổ phiếu cũng có thể bao gồm việc mua và bán cổ phiếu ngắn hạn để tận dụng các biến động giá cả ngắn hạn trên thị trường chứng khoán. Điều này thường gọi là giao dịch cổ phiếu hoặc giao dịch ngắn hạn, nhà đầu tư có thể sử dụng các phân tích kỹ thuật hoặc cơ bản để đưa ra quyết định giao dịch. Tuy nhiên, giao dịch cổ phiếu ngắn hạn thường gặp rủi ro cao hơn so với việc đầu tư dài hạn.

5. Hướng dẫn đầu tư cổ phiếu 

5.1 Các bước để đầu tư cổ phiếu 

Sẽ có nhiều loại cổ phiếu khác nhau, tuy nhiên để đầu tư cổ phiếu thì đây là những bước cơ bản bạn cần làm: 

• Bước 1: Mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán. 

Đây sẽ là nơi lưu trữ tiền cũng như thực hiện các giao dịch mua bán cổ phiếu. Bạn cần có giấy tờ chứng minh nhân dân hoặc thẻ căn cước công dân là đã có thể mở tài khoản.

• Bước 2: Chuyển tiền vào tài khoản chứng khoán.

Để tài khoản của bạn có thể giao dịch được thì bạn cần nộp tiền vào tài khoản, tuỳ vào tình hình cũng như nhu cầu kinh tế mà bạn có thể đưa ra ngân sách phù hợp để nạp tiền. Hiện nay có nhiều sàn chứng khoán chấp nhận đầu tư chỉ từ 2.000.000đ, vì thế bạn đừng ngần ngại mà hãy tự tin đầu tư với số vốn nhỏ nhé. 

• Bước 3: Giao dịch và đặt lệnh.

Tìm hiểu kỹ cổ phiếu bạn muốn mua cũng như đảm bảo số tiền có trong tài khoản đủ mua số lượng cổ phiếu bạn mong muốn. 

5.2 Các loại lệnh 

"Lệnh" là một yêu cầu mua/bán cổ phiếu với một mức giá cố định hay giá tối đa/tối thiểu mà nhà đầu tư muốn mua/bán. Lệnh này được đưa ra thông qua các sàn giao dịch, các hệ thống giao dịch trực tuyến. Một số lệnh bạn cần nắm là: 

• Lệnh ATO: Là lệnh mở cửa phiên giao dịch, thường diễn ra từ 9h đến 9h15 sáng.

• Lệnh ATC: Ngược lại với lệnh ATO, lệnh ATC thường diễn ra vào cuối ngày giao dịch, từ 14h30 đến 14h45.

• Lệnh LO: Lệnh này có hiệu lực từ thời điểm được đưa vào hệ thống giao dịch cho đến khi kết thúc phiên giao dịch hoặc khi lệnh này bị hủy bỏ.

Ngoài ra còn nhiều loại lệnh khác như: Lệnh MP, lệnh MTL, lệnh MOK, lệnh PLO… Cần tìm hiểu về các lệnh khác bạn có thể xem thêm trên Sàn Đầu Tư qua Ứng dụng MoMo : [Link]

Đây chính là nơi thuận lợi và an toàn dành cho những người mới đầu tư, giúp bạn nắm bắt những xu hướng trên thị trường cũng như tìm được khẩu vị đầu tư phù hợp.

6. Khi nào nên mua hay bán cổ phiếu? 

Quyết định mua và bán cổ phiếu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: mục tiêu đầu tư, điều kiện thị trường, tình hình kinh tế của công ty mà bạn mua cổ phiếu. Tuy nhiên, vẫn có một số nguyên tắc cơ bản bạn có thể xem xét:

6.1 Khi nào nên mua cổ phiếu:

• Khi bạn đã nghiên cứu và phân tích kỹ lưỡng về công ty, bao gồm tình hình tài chính, hiệu suất kinh doanh, tiềm năng tăng trưởng và cạnh tranh.
• Khi giá cổ phiếu hợp lý dựa trên phân tích cơ bản hoặc các chỉ số định giá, từ đó thấy được tiềm năng tăng trưởng của cổ phiếu. 
• Khi bạn có kế hoạch đầu tư dài hạn và tin rằng công ty có tiềm năng tăng trưởng, thì việc mua cổ phiếu khi giá cổ phiếu đang thấp có thể là một lựa chọn hợp lý.

6.2 Khi nào nên bán cổ phiếu:

• Khi giá cổ phiếu đã đạt mục tiêu lợi nhuận bạn mong muốn, thì bạn có thể xem xét việc bán để thu lời.
• Khi tình hình công ty đi xuống như lợi nhuận giảm, vấn đề tài chính… bạn có thể xem xét việc bán cổ phiếu.
• Khi chiến lược đầu tư của bạn thay đổi thì bạn hoàn toàn có thể cần điều chỉnh danh mục đầu tư của mình bằng cách bán cổ phiếu.

7. Rủi ro khi đầu tư cổ phiếu cần biết

Cổ phiếu có thể mang lại lợi nhuận tốt trong dài hạn, nhưng đi kèm là biến động liên tục. Trước khi nghĩ đến chuyện nhân đôi, nhân ba tài khoản, một F0 (nhà đầu tư mới) cần nhận diện rõ 4 loại rủi ro cốt lõi sau để bảo vệ dòng vốn của mình.

7.1 Rủi ro thị trường (Market Risk)

Đây là rủi ro mang tính hệ thống, ảnh hưởng đến toàn bộ cổ phiếu trên sàn, không doanh nghiệp nào tránh được. Rủi ro này xuất hiện khi có biến động lớn về kinh tế vĩ mô: ngân hàng trung ương tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, khủng hoảng kinh tế toàn cầu, thiên tai, dịch bệnh hoặc bất ổn địa chính trị. Khi thị trường chung bước vào giai đoạn giảm, có đến 90% cổ phiếu bị kéo giá xuống theo tâm lý đám đông, bất kể doanh nghiệp đó có báo cáo tài chính tốt đến đâu.

7.2 Rủi ro doanh nghiệp (Business Risk)

Khác với rủi ro thị trường, đây là rủi ro riêng của một công ty hoặc một ngành cụ thể mà bạn đang nắm giữ cổ phiếu. Doanh nghiệp có thể sa sút lợi nhuận vì ban lãnh đạo chọn sai chiến lược, sản phẩm lỗi thời so với đối thủ, mất thị phần, hoặc dính scandal pháp lý như gian lận báo cáo tài chính, lãnh đạo bị khởi tố. Nếu bạn dồn hết vốn vào một cổ phiếu duy nhất gặp phải rủi ro này, thiệt hại có thể rất nặng.

7.3 Rủi ro thanh khoản (Liquidity Risk)

Thanh khoản là khả năng chuyển cổ phiếu thành tiền mặt nhanh mà không làm giá biến động mạnh. Rủi ro thanh khoản xảy ra khi bạn muốn bán gấp để thu tiền về nhưng không có ai mua, gọi là hiện tượng "trắng bên mua" hoặc giảm sàn liên tục không có thanh khoản. Rủi ro này thường gặp ở cổ phiếu "rác", cổ phiếu Penny quy mô nhỏ, hoặc doanh nghiệp thiếu minh bạch bị thị trường quay lưng.

7.4 Rủi ro tâm lý (Psychological Risk)

Đây là rủi ro đến từ chính nhà đầu tư, có thể phá hỏng mọi kế hoạch giao dịch bài bản nhất. Bảng điện tử nhảy số từng giây, nhìn tài khoản tăng giảm liên tục dễ khiến bạn rơi vào hai trạng thái cực đoan: FOMO (sợ bỏ lỡ nên đua mua bằng được ở vùng đỉnh) và hoảng loạn (bán tháo cắt lỗ ngay vùng đáy ngắn hạn). Không làm chủ được cảm xúc, bạn dễ rơi vào vòng lặp mua đỉnh bán đáy.

8. Giải đáp những thắc mắc thường gặp

Cần bao nhiêu tiền để bắt đầu mua cổ phiếu?

Các sàn giao dịch Việt Nam hiện quy định tối thiểu 100 cổ phiếu mỗi lệnh, nên số tiền cần có phụ thuộc vào thị giá của mã cổ phiếu bạn chọn. Với cổ phiếu thị giá nhỏ, khoảng 10.000đ - 15.000đ, bạn chỉ cần từ 1 đến 1.5 triệu đồng là đặt lệnh được. Nhưng nếu muốn đa dạng hóa danh mục ban đầu (khoảng 2 mã) để cọ xát thực tế, số vốn hợp lý hơn là từ 3 đến 5 triệu đồng.

Cổ phiếu và chứng khoán khác nhau như thế nào?

Nhiều người dùng hai từ này thay thế cho nhau, nhưng thực chất chúng là quan hệ mẹ và con. Chứng khoán là khái niệm rộng, bao gồm mọi loại bằng chứng tài chính xác nhận quyền sở hữu hợp pháp với tài sản hoặc vốn: cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng khoán phái sinh, chứng quyền... Cổ phiếu chỉ là một sản phẩm cụ thể trong đó, đại diện cho quyền sở hữu một phần doanh nghiệp của cổ đông.

Cổ phiếu thưởng có phải là lợi nhuận thực không?

Không hoàn toàn. Khi phát hành cổ phiếu thưởng, doanh nghiệp chuyển dòng tiền từ quỹ dự phòng hoặc lợi nhuận sau thuế chưa phân phối sang vốn điều lệ. Số cổ phiếu trong tài khoản bạn tăng lên, ví dụ nhận thưởng tỷ lệ 10% thì có thêm 10 cổ phiếu, nhưng đến ngày giao dịch không hưởng quyền, giá cổ phiếu bị điều chỉnh giảm kỹ thuật theo tỷ lệ tương ứng, để tổng giá trị tài sản của bạn trước và sau khi nhận thưởng không đổi. Lợi nhuận thực chỉ đến sau đó, nếu doanh nghiệp tiếp tục làm ăn tốt và giá cổ phiếu tăng trở lại.

Nên mua cổ phiếu nào cho người mới bắt đầu?

Với người mới, mục tiêu đầu tiên nên là học cách đầu tư và giữ vốn, chứ không phải kiếm lời nhanh. Bạn có thể cân nhắc nhóm cổ phiếu VN30, tức top 30 doanh nghiệp có vốn hóa và thanh khoản lớn nhất thị trường, như ngân hàng lớn, tập đoàn công nghệ, bán lẻ đầu ngành. Ưu tiên doanh nghiệp có mô hình kinh doanh dễ hiểu (bán sữa, cho vay, xuất khẩu phần mềm...), thông tin minh bạch, lịch sử trả cổ tức tiền mặt đều đặn và có thị phần chi phối. Nên tránh xa cổ phiếu Penny giá trà đá vì biến động khó lường.

Đầu tư cổ phiếu hay quỹ mở phù hợp hơn với người mới?

Chọn quỹ mở nếu bạn bận rộn, không có thời gian theo dõi bảng điện hay chưa biết đọc biểu đồ và báo cáo tài chính. Bạn chỉ cần gửi tiền vào quỹ, chuyên gia tài chính sẽ thay bạn thiết lập danh mục. Chọn cổ phiếu nếu bạn muốn chủ động, có thời gian tìm hiểu và sẵn sàng trải nghiệm những bài học thực tế của thị trường để tự xây năng lực đầu tư dài hạn.

Chơi cổ phiếu có cần đóng thuế không?

Có. Khi đầu tư cổ phiếu tại Việt Nam, bạn có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân, được công ty chứng khoán khấu trừ tự động tại nguồn. Cụ thể, mỗi lần bán cổ phiếu thành công, bạn nộp 0.1% trên tổng giá trị giao dịch bán, bất kể lãi hay lỗ. Khi nhận cổ tức bằng tiền mặt, bạn bị khấu trừ 5% thuế thu nhập cá nhân trên số tiền nhận được.

6. Kết

MoMo hi vọng những thông tin trên đã giúp bạn nắm được thông tin cơ bản đầu tư cổ phiếu, mong bạn sẽ có trải nghiệm đầu tư thật tốt cũng như gặt hái được nhiều thành công. 

Mọi thắc mắc về Sàn Đầu Tư, vui lòng liên hệ MoMo theo 3 cách:

• Hotline: 1900 54 54 41 (1.000đ/phút). 
• Email: [email protected]. 
• Tính năng Trợ giúp: Đăng nhập MoMo >> Chọn biểu tượng Trợ giúp hoặc nhập từ khóa "trợ giúp" vào ô tìm kiếm.