Lừa đảo qua mạng đang diễn ra như thế nào?

Lừa đảo qua mạng không xảy ra vì ai đó bất cẩn. Nó xảy ra vì kẻ gian đã chuẩn bị trước: dựng kịch bản, chọn đúng thời điểm, và đẩy bạn đến một quyết định mà bạn tưởng là của mình.

Theo thống kê của Bộ Công an được MoMo dẫn lại, chỉ riêng năm 2025, người Việt thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng do lừa đảo trực tuyến. Con số đó không phải tổng của những vụ bất cẩn. Phần lớn là những người đang xử lý một tình huống nghe có vẻ bình thường, rồi nhận ra mình vừa mất tiền khi mọi thứ đã xong.

Điều khiến các kịch bản này khó nhận ra là chúng không bắt đầu bằng một đề nghị lạ. Trước khi tiền được chuyển đi, kẻ gian có thể đã tiếp cận bạn qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, hoặc cuộc gọi viễn thông để từng bước thao túng tâm lý và dẫn dắt hành vi (theo MoMo, tháng 7/2026). Giao dịch tài chính chỉ là bước cuối, nhưng khi bạn đến bước đó thì kịch bản đã chạy được một lúc rồi.

Lực lượng Công an cũng cảnh báo rằng các đối tượng triệt để lợi dụng AI, công nghệ Deepfake, DeepVoice, mạng xã hội và thanh toán điện tử để tạo dựng lòng tin, đánh vào tâm lý chủ quan của người dùng (Bộ Công an, tháng 9/2026). Một cuộc gọi video từ khuôn mặt quen thuộc, một tin nhắn đúng giọng điệu của người thân, một fanpage trông không khác gì trang thật: tất cả đều có thể là sản phẩm của công nghệ giả mạo, và mắt thường rất khó phân biệt ngay lần đầu.

Bốn nhịp tiếp theo trong bài này đi vào từng loại kịch bản đang gặp nhiều nhất. Mỗi nhịp dừng lại đúng chỗ tiền rời tài khoản, để bạn nhận ra mình đang ở đâu trong chuỗi đó, trước khi đến bước đó.

Cuộc gọi từ "cơ quan nhà nước" yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP

Chiêu này lấy tiền ở đúng một bước: khi bạn nhập mã OTP vào một ứng dụng lạ vì tin rằng đó là thủ tục xác minh bắt buộc của cơ quan chức năng.

Để hiểu vì sao bước đó lại dễ xảy ra, hãy xem lại những gì đã diễn ra ở Nghệ An đầu năm 2022, theo Bộ Công an tường thuật vào tháng 4 năm đó.

Buổi sáng, nạn nhân nhận được cuộc gọi từ người tự giới thiệu là cán bộ một cơ quan nhà nước, nói rằng số điện thoại của nạn nhân liên quan đến một vụ án đang điều tra. Người gọi chuyển máy sang "Đại úy Công an", rồi sang "Viện phó Viện kiểm sát", mỗi người hỏi thêm một lớp thông tin, mỗi người nói thêm một chi tiết làm câu chuyện nghe có vẻ thật hơn. Cuối buổi chiều, sau tám tiếng gọi liên tục, nạn nhân nhập số tài khoản ngân hàng, mật khẩu và mã OTP vào một ứng dụng được gửi đến.

Khi kể lại, nạn nhân nói: "lúc đó giống như mình bị thôi miên vậy, bọn chúng gọi điện từ 10 giờ sáng đến 18 giờ cùng ngày, khiến tôi rất mệt mỏi."

Đây không phải sự bất cẩn. Đây là một chiến thuật có chủ đích. Bộ Công an ghi nhận đặc trưng của nhóm tội phạm này là gọi điện trong khoảng thời gian dài, khiến người bị gọi không kịp suy nghĩ và làm theo yêu cầu. Khi bạn mệt, khi bạn sợ, khi bạn liên tục nghe những cụm từ như "lệnh bắt tạm giam", "phối hợp điều tra", "xác minh thông tin" từ nhiều người khác nhau trong nhiều giờ, ranh giới giữa "nghi ngờ" và "tuân theo" trở nên mờ hơn bất kỳ lúc nào.

Cuộc gọi từ "cơ quan nhà nước" yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP

Dấu hiệu nhận biết

Bộ Công an xác định nhóm mạo danh cơ quan nhà nước dùng các lý do như "xác minh thông tin", "xử lý vi phạm", "thanh toán nợ cước", "nhận hoàn tiền", "nộp phạt nguội" để yêu cầu bạn cung cấp mã OTP, mật khẩu tài khoản hoặc chuyển tiền. Câu hỏi để nhận ra chiêu này chỉ có một: cơ quan nhà nước có làm việc qua điện thoại hay mạng xã hội không?

Câu trả lời là không. Đây là điều MoMo nhắc trong cảnh báo ngày 23/10/2025: cán bộ công an hoặc cơ quan Nhà nước không làm việc qua điện thoại hay mạng xã hội.

Khi bạn đang nghe một cuộc gọi như thế này

Có ba điều bạn có thể làm ngay, không cần chờ cuộc gọi kết thúc:

  1. Bạn gác máy, kể cả khi người gọi nói rằng gác máy là vi phạm pháp luật. Câu đó là một phần của kịch bản.
  2. Bạn gọi lại cho đúng số điện thoại công khai của cơ quan mà người kia tự xưng, tìm trên trang chính thức của cơ quan đó, không gọi lại số vừa gọi đến.
  3. Bạn không nhập bất kỳ thông tin nào vào ứng dụng lạ, kể cả khi được giải thích rằng đó là "ứng dụng xác minh bảo mật". Không có cơ quan nhà nước nào yêu cầu bạn làm việc đó.

Công an Nghệ An cũng khuyến cáo: bạn nên chấm dứt nhận cuộc gọi từ số thuê bao có đầu số lạ, không phải đầu số của Việt Nam (+84).

Nếu bạn đã lỡ cung cấp mã OTP hoặc thông tin tài khoản cho người lạ, hãy khóa tài khoản ngân hàng và liên hệ tổng đài ngân hàng ngay trong vài phút tiếp theo. Cách làm và thứ tự ưu tiên có trong bài [Bị lừa đảo rồi phải làm gì].

MoMo không cam kết bồi hoàn tài chính qua kênh báo cáo này. Tranh chấp giao dịch được xử lý theo quy trình khiếu nại riêng.

Fanpage bán hàng giá thấp hơn thị trường rồi biến mất sau khi nhận cọc

Fanpage giả mạo lấy tiền cọc ở đúng một bước: lúc bạn chuyển khoản trước khi nhận hàng.

Trang trông không có gì đáng ngờ. Ảnh sản phẩm chụp đẹp, mô tả đầy đủ, có khi còn có video unbox. Tên trang gần giống một thương hiệu bạn đã thấy đâu đó, logo na ná. Giá thấp hơn nơi khác khoảng 20-40%, theo Công an Hải Phòng cảnh báo tháng 5/2026. Bạn nhắn hỏi thì có người trả lời ngay, hỏi thêm vẫn có người trả lời. Trang chạy quảng cáo, trực 24/7.

Đó chính là lúc bạn nên dừng lại.

Trực 24/7 và chạy quảng cáo không phải bằng chứng của một người bán hàng uy tín. Theo cảnh báo của Công an Hải Phòng (07/05/2026), một số fanpage giả được đầu tư kỹ lưỡng, chạy quảng cáo để tiếp cận lượng lớn người dùng, thậm chí có đội ngũ trực page 24/7, chính xác để tạo cảm giác chuyên nghiệp đó. Tiền đầu tư vào fanpage là tiền đầu tư để lừa được nhiều hơn về sau.

Kịch bản tiếp theo diễn ra đủ chậm để bạn không nhận ra. Bên bán nói cần đặt cọc để giữ hàng, hoặc để xác nhận đơn. Số tiền không lớn, một phần ba hay một nửa giá trị món đồ. Bạn chuyển. Sau đó tin nhắn không còn ai trả lời, tài khoản chặn bạn, trang đóng hoặc đổi tên. Việc thu hồi lại tiền rất khó vì kẻ gian dùng tài khoản ngân hàng "rác", thông tin giả và thay đổi liên tục, theo cùng cảnh báo của Công an Hải Phòng.

Fanpage bán hàng giá thấp hơn thị trường rồi biến mất sau khi nhận cọc

Dấu hiệu nhận ra fanpage giả trước khi chuyển tiền:

  • Tên trang gần giống thương hiệu quen nhưng có thêm chữ, ký hiệu hoặc viết khác đi một chút.
  • Giá thấp hơn nơi khác từ 20% trở lên mà không giải thích lý do cụ thể.
  • Bên bán yêu cầu đặt cọc qua chuyển khoản trực tiếp, không qua nền tảng thương mại điện tử có bảo vệ người mua.
  • Trang mới lập hoặc không có lịch sử đăng bài lâu dài, dù có nhiều lượt theo dõi.

Trước khi chuyển bất kỳ khoản tiền nào, bạn tìm trang chính thức của thương hiệu đó qua công cụ tìm kiếm, không qua đường dẫn trong quảng cáo. Trang chính thường có nút xác minh của nền tảng hoặc dẫn về website riêng. Nếu chỉ tìm thấy duy nhất trang đang rao bán, đó là lúc nên dừng.

Website giả mạo ứng dụng hoặc thương hiệu quen: mua xong không nhận được gì

Trang trông giống hệt thật, nhưng tiền chuyển đi rồi thì không có gì được gửi lại.

Kịch bản phổ biến là bạn cần mua thẻ nạp điện thoại hoặc thẻ game gấp, tìm trên mạng rồi vào một trang trông quen mắt, có logo, có banner, có địa chỉ liên hệ đầy đủ. Trang quét mã QR để thanh toán, nhìn giao dịch hoàn tất bình thường. Nhưng mã thẻ không đến. Nhắn hỏi thì không ai trả lời.

MoMo đã ghi nhận trường hợp này: các website giả mạo được ngụy trang bằng cách lấy logo và thông tin chi tiết, địa chỉ liên hệ của MoMo, người dùng dễ mắc bẫy khi mua mã thẻ cào điện thoại, thẻ game và chuyển tiền bằng hình thức quét mã QR. Tuy nhiên, sau khi chuyển tiền xong, người dùng không nhận được mã thẻ (theo MoMo, 27/08/2024).

Điều khiến kịch bản này nguy hiểm không phải vì trang trông xấu. Trang trông rất ổn, logo đúng, tin tức đúng, giao diện quen. Thứ duy nhất sai là địa chỉ trên thanh URL, và đó cũng là thứ người ta ít nhìn nhất khi đang vội mua.

Cách kiểm tra trước khi quét QR hoặc chuyển tiền:

  1. Bạn nhìn lên thanh địa chỉ trình duyệt và đọc toàn bộ tên miền, không chỉ đọc phần đầu. Tên miền chính thức của MoMo là momo.vn; bất kỳ ký tự thêm vào, chữ đặt sai vị trí hoặc đuôi khác đều là dấu hiệu cần dừng lại.
  2. Bạn không truy cập qua đường dẫn trong tin nhắn hoặc quảng cáo mạng xã hội, mà gõ trực tiếp địa chỉ trên thanh trình duyệt hoặc vào từ app đã cài.
  3. Nếu trang yêu cầu quét mã QR để thanh toán, bạn kiểm tra thông tin người nhận hiện ra sau khi quét trước khi xác nhận, vì mã QR trên trang giả dẫn tiền đến tài khoản của kẻ gian, không phải thương hiệu bạn đang nghĩ mình đang mua.

Nếu bạn đã chuyển tiền và không nhận được gì, phần xử lý khi đã gặp tình huống này có ở bài hướng dẫn riêng. Việc thu hồi tiền trong trường hợp này gặp nhiều khó khăn vì kẻ gian thường dùng tài khoản ngân hàng không có thông tin thật và thay đổi liên tục (theo Công an Hải Phòng, 07/05/2026).

Tin nhắn hoặc cuộc gọi từ "người thân" yêu cầu chuyển tiền gấp

Theo cảnh báo của Công an năm 2026, kẻ gian dùng công nghệ Deepfake và DeepVoice để tạo hình ảnh, video, giọng nói giả mạo người thân hoặc lãnh đạo, rồi yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp (Bộ Công an, 08/09/2026). Kịch bản này lấy tiền ngay tại bước bạn bấm xác nhận chuyển khoản, trước khi kịp gọi lại để xác minh.

Thứ khiến chiêu này đặc biệt nguy hiểm không phải là công nghệ. Mà là nó nhắm đúng vào khoảnh khắc bạn không nghi ngờ gì hết: giọng quen, mặt quen, tình huống nghe có lý. Một số trường hợp, kẻ gian còn gọi điện trước để thu thập mẫu giọng nói của bạn, không phải để nói chuyện, mà để dùng làm nguyên liệu giả mạo sau này (Bộ Công an, 08/09/2026).

Bước tiền rời tài khoản: ngay khi bạn bấm xác nhận chuyển khoản, trước khi gọi lại số quen để kiểm tra.

 

Ba dấu hiệu phân biệt cuộc gọi thật và giả:

  1. Cuộc gọi tạo áp lực phải chuyển ngay, không để bạn có thời gian suy nghĩ hoặc hỏi thêm ai.
  2. Người gọi yêu cầu giữ bí mật, không cho bạn kể với người khác trong nhà hoặc trong cơ quan.
  3. Bạn thử gọi lại số điện thoại quen của người đó thì không liên lạc được, hoặc bị chuyển hướng sang số khác.

 

Cách kiểm tra trước khi chuyển tiền: bạn gọi lại cho người đó qua đúng số điện thoại bạn đã lưu từ trước, không phải số vừa gọi đến. Nếu không nghe máy, bạn nhắn tin hoặc liên hệ qua một kênh khác mà bạn tự mở. Nếu người thân của bạn đang dùng tài khoản mạng xã hội để liên hệ, bạn kiểm tra xem đó có đúng là tài khoản lâu nay họ dùng không, hay là tài khoản vừa tạo.

Chuyển tiền cho người thân là việc bình thường. Nhưng bước xác minh thêm một phút đó, trong trường hợp này, không phải mất tin, mà là bảo vệ cả hai người.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu chung nhất của mọi kiểu lừa đảo qua mạng là gì?

Dù là giả danh công an, fanpage bán hàng hay deepfake giọng người thân, mọi kịch bản đều kết thúc ở một điểm: bạn được yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP trước khi bạn kịp xác minh người đang nói chuyện với mình là ai. Theo Bộ Công an (08/09/2026), kẻ gian lợi dụng AI, deepfake, mạng xã hội và thanh toán điện tử để tạo dựng lòng tin, đánh vào tâm lý chủ quan. Câu hỏi cần tự đặt ra trước khi bấm xác nhận bất kỳ giao dịch nào là: mình đã xác minh danh tính người yêu cầu bằng cách độc lập chưa, hay mình chỉ đang tin vào những gì chính họ cung cấp cho mình?

Cơ quan nhà nước có liên hệ qua điện thoại để yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP không?

Không. MoMo dẫn cảnh báo chính thức: cán bộ công an hoặc cơ quan nhà nước không làm việc qua điện thoại hay mạng xã hội (momo.vn, 23/10/2025). Nếu ai đó gọi điện tự xưng là cán bộ nhà nước và yêu cầu bạn cung cấp mã OTP, mật khẩu hoặc chuyển tiền với các lý do như "xác minh thông tin", "xử lý vi phạm" hay "nộp phạt nguội", đó là lừa đảo, theo cảnh báo của Bộ Công an (08/09/2026). Bạn có thể cúp máy ngay mà không cần giải thích.

Nếu thấy fanpage hoặc website đáng ngờ thì nên làm gì đầu tiên?

Không chuyển tiền trước khi xác minh. Dù trang đó trông chuyên nghiệp, có quảng cáo, có người trực page liên tục, bạn vẫn cần kiểm tra bằng cách tìm tên thương hiệu trực tiếp trên trình duyệt hoặc gọi đến số liên hệ trên trang chính thức của họ, không phải số đăng trên trang đang nghi ngờ. Nếu bạn cho rằng trang đó giả mạo, bạn có thể báo cáo tại momo.vn/an-toan-bao-mat/bao-cao-lua-dao để cảnh báo những người có thể gặp cùng trang đó sau bạn.

Báo cáo không đồng nghĩa với việc tài khoản bị phong tỏa ngay lập tức. Thông tin cần thời gian xác minh.

Báo cáo không đồng nghĩa với việc tài khoản bị phong tỏa ngay lập tức. Thông tin cần thời gian xác minh. MoMo không cam kết bồi hoàn tài chính qua kênh báo cáo này. Tranh chấp giao dịch được xử lý theo quy trình khiếu nại riêng.