Bảo hiểm xã hội không bao gồm bảo hiểm y tế. Đây là hai chế độ bảo hiểm riêng biệt, được điều chỉnh bởi hai luật khác nhau. Người lao động làm việc tại doanh nghiệp có thể bị khấu trừ cả tiền bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế trong cùng kỳ lương, nhưng đây là hai khoản đóng độc lập. Trong khi đó, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện không được cấp thẻ bảo hiểm y tế từ khoản đóng này mà cần đăng ký tham gia bảo hiểm y tế riêng theo quy định. 

BHXH và BHYT là một hay là hai chế độ khác nhau? 

Bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT) là hai chế độ an sinh xã hội khác nhau, được quy định bởi các văn bản pháp luật riêng và có mục đích, quyền lợi khác nhau.

Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là hai chế độ hoàn toàn khác nhau

Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là hai chế độ hoàn toàn khác nhau

Theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 và Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi số 51/2024/QH15 (cùng có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2025): Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người tham gia bảo hiểm xã hội khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, khi nghỉ hưu hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm.

Bảo hiểm xã hội gồm những chế độ nào?

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do các biến cố trong cuộc sống. Theo Điều 4, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, Bảo hiểm xã hội được chia thành hai phương thức tham gia:

  • Bảo hiểm xã hội bắt buộc: là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động, người sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc phải tham gia. BHXH bắt buộc gồm 5 chế độ cốt lõi dành cho người có hợp đồng lao động: Ốm đau, Thai sản, Tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, Hưu trí, Tử tuất.
  • Bảo hiểm xã hội tự nguyện: là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà công dân Việt Nam tự nguyện tham gia và được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình. BHXH tự nguyện gồm 4 chế độ cơ bản dành cho lao động tự do: Trợ cấp thai sản, Hưu trí, Tử tuất, Bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động. Ngoài ra, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí khi về già ngay khi đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng.

Bảo hiểm y tế là gì, do văn bản nào điều chỉnh?

Bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, do Nhà nước tổ chức thực hiện và không vì mục đích lợi nhuận. Bảo hiểm y tế được điều chỉnh bởi Luật Bảo hiểm y tế và văn bản sửa đổi mới nhất là Luật số 51/2024/QH15.

Mục đích của BHYT là huy động sự đóng góp của cộng đồng để chia sẻ rủi ro tài chính với người bệnh. Khi người tham gia đi khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng hoặc kiểm tra theo các danh mục được phê duyệt, Quỹ BHYT sẽ chi trả một phần hoặc toàn bộ viện phí trực tiếp cho cơ sở y tế, giúp giảm bớt gánh nặng kinh tế khi ốm đau.

Đi làm công ty đóng BHXH thì đã có BHYT chưa?

Khi ký hợp đồng lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc, người lao động sẽ được doanh nghiệp đăng ký tham gia đồng thời BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) theo quy định. Vì vậy, người lao động sẽ được cấp thẻ BHYT để sử dụng. 

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa BHXH bao gồm BHYT. Thực chất, đây là các loại bảo hiểm độc lập, được doanh nghiệp trích đóng cùng một thời điểm theo quy định của pháp luật. Do việc tham gia, quản lý và tra cứu đều được thực hiện trên cùng một hệ thống (như VssID) nên nhiều người dễ hiểu nhầm rằng chỉ cần đóng BHXH là mặc nhiên có BHYT. 

Khi ký hợp đồng lao động chính thức với doanh nghiệp, bạn sẽ có thẻ BHYT để sử dụng

Khi ký hợp đồng lao động chính thức với doanh nghiệp, bạn sẽ có thẻ BHYT để sử dụng

NLĐ bị khấu trừ những gì mỗi tháng?

Mỗi tháng, khi nhận phiếu lương, người lao động sẽ thấy một khoản tiền bị khấu trừ trực tiếp để nộp vào quỹ bảo hiểm. Dưới đây là bảng tỷ lệ trích đóng bảo hiểm tính trên tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm của người lao động:

Loại bảo hiểm bắt buộc

Tỷ lệ Doanh nghiệp đóng

Tỷ lệ Người lao động đóng

Tổng tỷ lệ trích nộp vào Quỹ

Bảo hiểm xã hội (BHXH)

17% hoặc 17,5%

8%

25% hoặc 25,5%

Bảo hiểm y tế (BHYT)

3%

1,5%

4,5%

Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)

1%

1%

2%

TỔNG CỘNG

21% hoặc 21,5%

10,5%

31,5% hoặc 32%

(Số liệu đối chiếu theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm y tế và Nghị định số 188/2025/NĐ-CP, cập nhật tháng 07/2026)

Như vậy, tổng số tiền người lao động bị trích trừ thực tế là 10,5% lương. Trong đó, khoản 1,5% trích ra từ lương của người lao động kết hợp với 3% do công ty đóng góp chính là nguồn tài chính để cơ quan BHXH cấp và duy trì hiệu lực cho chiếc thẻ BHYT doanh nghiệp.

Đóng BHXH tự nguyện có được hưởng bảo hiểm y tế không?

Người tham gia BHXH tự nguyện không được cấp thẻ BHYT thông qua chế độ đóng BHXH tự nguyện. Nếu muốn được hưởng quyền lợi khám chữa bệnh bằng BHYT, người tham gia cần đăng ký mua BHYT theo nhóm đối tượng phù hợp.

Điều này khác với người lao động tham gia BHXH bắt buộc tại doanh nghiệp, vì doanh nghiệp sẽ đóng đồng thời BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp theo quy định. Do đó, người tham gia BHXH tự nguyện cần chủ động tham gia thêm BHYT nếu muốn được quỹ BHYT chi trả chi phí khám chữa bệnh theo mức hưởng.

Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện hoàn toàn không bao gồm bảo hiểm y tế 

Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện hoàn toàn không bao gồm bảo hiểm y tế 

BHXH tự nguyện gồm chế độ gì và vì sao không có BHYT?

Theo quy định tại Khoản 3 Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 và các văn bản hướng dẫn tại Nghị định số 188/2025/NĐ-CP, BHXH tự nguyện gồm chế độ sau:

  • Trợ cấp thai sản
  • Hưu trí
  • Tử tuất
  • Chế độ Tử tuất (trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân).
  • Bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Pháp luật quy định quỹ đóng của BHXH tự nguyện hoàn toàn độc lập, không có cơ chế trích một phần tỷ lệ dòng tiền sang cho Quỹ bảo hiểm y tế. Vì vậy, BHYT không nằm trong gói quyền lợi của loại hình này trong thời gian đóng. Còn khi đủ điều kiện để hưởng lương hưu, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí khi về già.

Lao động tự do muốn có BHYT thì tham gia thế nào?

Để có được quyền lợi giảm trừ gánh nặng viện phí khi ốm đau, lao động tự do bắt buộc phải tham gia bảo hiểm y tế theo hình thức hộ gia đình (đối với người tham gia mới lần đầu) hoặc tiếp tục duy trì gia hạn thẻ cá nhân nếu trước đó đã từng có thẻ. Việc duy trì tính liên tục của thẻ y tế là điều kiện bắt buộc để bạn hướng tới mốc: quyền lợi hưởng 100% chi phí khám chữa bệnh khi tham gia BHYT 5 năm liên tục trở lên.

Đối với những người đã có sẵn thẻ BHYT cá nhân, việc bận rộn không thể sắp xếp thời gian ra trực tiếp các cơ quan Bảo hiểm xã hội hoặc đại lý thu để làm thủ tục rất dễ dẫn đến việc thời gian tham gia bị đứt hạn, làm mất đi mốc tích lũy 5 năm liên tục. Giờ đây, bạn có thể chủ động thực hiện gia hạn thẻ BHYT cá nhân online trực tiếp ngay trên ứng dụng hoặc website MoMo. Quá trình xử lý chỉ mất vài phút, giúp bạn giữ cho hạn thẻ luôn liền mạch để bảo vệ bản thân đúng lúc mà không lo gián đoạn quyền lợi. 

Nghỉ hưu, nghỉ việc, nghỉ ốm: BHYT lúc đó ai lo?

Việc ai đóng BHYT sau khi nghỉ việc, nghỉ hưu hoặc nghỉ ốm phụ thuộc vào tình trạng tham gia bảo hiểm của mỗi người. Mỗi trường hợp sẽ có quy định riêng về trách nhiệm đóng và duy trì quyền lợi BHYT tại Luật Bảo hiểm xã hội.

Người về hưu có phải tự đóng BHYT không?

Câu trả lời là không. Khi chính thức nhận quyết định nghỉ hưu và được hưởng lương hưu hàng tháng từ Quỹ bảo hiểm xã hội, người lao động không cần phải tự bỏ tiền túi để mua bảo hiểm y tế nữa.

Theo quy định, Quỹ BHXH sẽ có trách nhiệm trích ngân sách đóng BHYT thay cho người hưởng lương hưu. Đặc biệt, mức hưởng BHYT của người nghỉ hưu cũng được nâng lên mức 95% chi phí khám bệnh, chữa bệnh thuộc danh mục (trong khi mức thông thường của người đi làm là 80%), giúp người cao tuổi an tâm điều trị các bệnh lý mãn tính.

Người nghỉ hưu không phải tự đóng BHYT

Người nghỉ hưu không phải tự đóng BHYT 

Nghỉ việc rồi thẻ BHYT còn dùng được bao lâu?

Khi bạn nộp đơn xin nghỉ việc (chấm dứt hợp đồng lao động), doanh nghiệp sẽ làm thủ tục báo giảm lao động với cơ quan BHXH để dừng đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc từ tháng kế tiếp.

Lúc này, hiệu lực của chiếc thẻ BHYT do công ty đóng sẽ chỉ có giá trị sử dụng đến hết tháng mà doanh nghiệp đã đóng đủ tiền bảo hiểm. Kể từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo, giá trị sử dụng của thẻ y tế đó trên hệ thống điện tử sẽ chính thức bị khóa lại. Để quyền lợi chăm sóc sức khỏe không bị bỏ ngỏ trong thời gian chờ tìm việc mới, người lao động cần chủ động chuyển sang hình thức đóng BHYT cá nhân kịp thời.

Thông tin bổ sung: Nếu người lao động phải xin nghỉ việc để điều trị bệnh tật và có số ngày nghỉ từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng, cả người lao động và doanh nghiệp đều không phải đóng BHXH và BHYT của tháng đó. Thay vào đó, Quỹ BHXH sẽ đứng ra đóng toàn bộ chi phí BHYT cho người lao động trong thời gian nghỉ ốm để đảm bảo họ không bị mất thẻ y tế đúng vào lúc cần chạy chữa nhất.

Bảng so sánh nhanh: BHXH và BHYT khác nhau ở đâu?

Để giúp bạn có một cái nhìn trực quan và dễ dàng phân biệt rõ ràng giữa Bảo hiểm xã hội và Bảo hiểm y tế, dưới đây là bảng so sánh nhanh sự khác nhau giữa hai hình thức này:

Tiêu chí đối chiếu

Bảo hiểm xã hội (BHXH)

Bảo hiểm y tế (BHYT)

Mục đích cốt lõi

Thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị giảm hoặc mất thu nhập (do ốm đau, thai sản, tai nạn, hết tuổi lao động).

Chia sẻ rủi ro tài chính, hỗ trợ chi trả viện phí và chi phí khám chữa bệnh thực tế tại cơ sở y tế.

Quyền lợi nhận được

Nhận tiền trợ cấp (ốm đau, thai sản, tai nạn), nhận lương hưu hàng tháng hoặc trợ cấp một lần.

Được quỹ bảo hiểm thanh toán một phần hoặc toàn bộ chi phí tiền thuốc, tiền khám, giường bệnh theo tỷ lệ hưởng.

Nguồn hình thành quỹ

Do người lao động, người sử dụng lao động đóng góp và Nhà nước hỗ trợ (đối với diện tự nguyện).

Do người lao động, doanh nghiệp, các tổ chức an sinh đóng góp hoặc được ngân sách Nhà nước cấp/hỗ trợ.

Mức đóng hằng tháng

Tổng mức đóng là 26% tiền lương tháng (người lao động đóng 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất, người sử dụng lao động đóng 18%).

Tổng mức đóng là 4,5% tiền lương tháng (người lao động đóng 1,5%, người sử dụng lao động đóng 3%) 

Có thể chỉ đóng BHYT mà không đóng BHXH không?

Nếu bạn là lao động tự do, pháp luật không bắt buộc bạn phải tham gia BHXH tự nguyện, nhưng bạn có thể chủ động đăng ký tham gia BHYT cá nhân (theo hình thức hộ gia đình) để bảo vệ bản thân trước các rủi ro tai nạn, bệnh tật. 

Lưu ý: Hãy luôn kiểm tra và chủ động gia hạn thời hạn sử dụng của thẻ kịp thời nhằm bảo đảm quyền lợi y tế được liên tục, tránh các khoảng thời gian gián đoạn không đáng có.

FAQ (Các câu hỏi thường gặp)

Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế khác nhau như thế nào?

BHXH và BHYT là hai chế độ độc lập. BHXH dùng để bù đắp, thay thế phần thu nhập của bạn khi gặp các biến cố như thai sản, ốm đau, hết tuổi lao động (hưu trí). Trong khi đó, BHYT chỉ tập trung hỗ trợ chi trả các khoản viện phí, tiền thuốc khi bạn đi khám chữa bệnh tại viện.

Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có được cấp thẻ bảo hiểm y tế không?

Không. Chế độ BHXH tự nguyện hiện nay theo Luật Bảo hiểm xã hội chỉ bao gồm các quyền lợi về hưu trí, tử tuất và trợ cấp thai sản, hoàn toàn không bao gồm quyền lợi BHYT. Người lao động tự do muốn có thẻ y tế bắt buộc phải đăng ký mua riêng.

Người lao động đóng bao nhiêu phần trăm cho bảo hiểm y tế mỗi tháng?

Khi đi làm tại các doanh nghiệp, người lao động sẽ bị khấu trừ tổng cộng 10,5% lương vào quỹ bảo hiểm bắt buộc. Trong số đó, phần trích nộp cụ thể dành riêng cho bảo hiểm y tế là 1,5% (phía doanh nghiệp sẽ chịu trách nhiệm đóng thêm 3% cho bạn).

Nghỉ việc rồi thẻ bảo hiểm y tế còn sử dụng được không?

Thẻ BHYT do công ty đóng sẽ chỉ có giá trị sử dụng đến hết tháng mà doanh nghiệp đó hoàn thành việc đóng tiền bảo hiểm cho bạn. Sang tháng kế tiếp, hệ thống điện tử sẽ tự động báo giảm và khóa quyền lợi của thẻ, bạn cần chuyển sang thẻ cá nhân.

Người đang hưởng lương hưu có phải tự đóng bảo hiểm y tế không?

Không. Người đã được giải quyết hưởng chế độ lương hưu hàng tháng sẽ được Quỹ bảo hiểm xã hội trích ngân sách đóng BHYT thay thế hoàn toàn. Đồng thời, mức hưởng khi đi khám bệnh của người về hưu cũng được nâng lên 95% danh mục chi trả.

Lao động tự do muốn có bảo hiểm y tế thì đăng ký ở đâu?

Đối với trường hợp đăng ký tham gia mới lần đầu, người lao động tự do cần đến trực tiếp các cơ quan Bảo hiểm xã hội quận/huyện, hoặc hệ thống các tổ chức dịch vụ thu (bưu điện, Ủy ban nhân dân xã/phường) tại nơi cư trú để làm thủ tục.

Có thể chỉ tham gia bảo hiểm y tế mà không đóng bảo hiểm xã hội không?

Có. Đối với nhóm đối tượng lao động tự do, việc tham gia BHXH tự nguyện là không bắt buộc. Bạn có quyền lựa chọn chỉ tham gia bảo hiểm y tế cá nhân để giảm bớt gánh nặng chi phí y tế khi không may gặp ốm đau.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn giải đáp trọn vẹn thắc mắc bảo hiểm xã hội có bao gồm bảo hiểm y tế không để từ đó chủ động bảo vệ toàn diện cả nguồn thu nhập lẫn sức khỏe của bản thân. Để hành trình chăm sóc y tế không gặp gián đoạn hay bị từ chối quyền lợi do thẻ hết hiệu lực đột ngột, hãy tra cứu và thực hiện gia hạn thẻ BHYT cá nhân của bạn một cách nhanh chóng ngay trên ứng dụng MoMo. 

Xem thêm: