EPS Là Gì? Công Thức Tính Và Cách Áp Dụng Khi Đầu Tư

Những điều cần nhớ về EPS

• Chỉ số này đo lường lợi nhuận ròng phân bổ cho mỗi cổ phiếu phổ thông, không phản ánh dòng tiền thực tế hay áp lực nợ vay của công ty.

• Luôn đối chiếu thêm chỉ số pha loãng (Diluted EPS) nếu doanh nghiệp có kế hoạch phát hành cổ phiếu ESOP, trái phiếu chuyển đổi hoặc quyền mua cổ phiếu.

• Mức tăng đột biến trong một quý có thể đến từ hoạt động thanh lý tài sản thay vì kinh doanh cốt lõi, nên cần theo dõi chuỗi số liệu 3-5 năm.

• Kết hợp cùng hệ số định giá P/E và tỷ suất sinh lời ROE trong cùng nhóm ngành để đánh giá thị giá cổ phiếu đang đắt hay rẻ.

Chỉ số EPS là gì trong chứng khoán và tài chính?

Trong tài chính và chứng khoán, eps là gì được định nghĩa là viết tắt của cụm từ tiếng Anh Earnings Per Share, nghĩa là lợi nhuận sau thuế trên mỗi cổ phiếu. Chỉ số này cho biết với 1 cổ phiếu phổ thông đang lưu hành, doanh nghiệp tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận ròng trong một kỳ kế toán theo quý hoặc năm.

Hiểu rõ chỉ số EPS là gì giúp nhà đầu tư tinh chọn các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán

Theo Thông tư 96/2020/TT-BTC quy định công bố thông tin trên thị trường chứng khoán do Bộ Tài chính ban hành, các tổ chức niêm yết và công ty đại chúng bắt buộc trình bày chỉ tiêu Lãi cơ bản trên cổ phiếu ngay trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Quy định này giúp nhà đầu tư dễ dàng tra cứu con số chuẩn hóa mà không phải tự tính nhẩm từ đầu.

Tổng lợi nhuận nghìn tỷ không đồng nghĩa cổ đông nhận được phần chia cao nếu số lượng cổ phiếu lưu hành quá lớn. Chỉ số eps giúp quy đổi hiệu quả sinh lời của các doanh nghiệp khác quy mô vốn điều lệ về cùng một đơn vị cổ phiếu để so sánh công bằng.

Công thức tính EPS chính xác

Để kiểm tra lại số liệu trên bảng điện tử, bạn áp dụng eps công thức chuẩn kế toán như sau:

EPS = (Lợi nhuận sau thuế - Cổ tức cổ phiếu ưu đãi)/(Số lượng cổ phiếu phổ thông đang lưu hành bình quân gia quyền)

Công thức tính chỉ số EPS chính xác và đơn giản nhất

Quy trình 4 bước tự tính toán từ báo cáo tài chính của doanh nghiệp:

1. Mở Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất để lấy chỉ tiêu Lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ.

2. Kiểm tra phần Thuyết minh báo cáo tài chính để trừ đi khoản trích quỹ khen thưởng, phúc lợi và cổ tức cổ phiếu ưu đãi (nếu có), vì đây là phần lợi nhuận không chia cho cổ đông phổ thông.

3. Xác định số lượng cổ phiếu phổ thông đang lưu hành bình quân gia quyền trong kỳ tại thuyết minh về lãi trên cổ phiếu (số lượng này tính theo thời gian lưu hành thực tế của từng đợt phát hành hoặc mua lại cổ phiếu).

4. Lấy phần lợi nhuận sau điều chỉnh chia cho số lượng cổ phiếu bình quân để ra kết quả tính bằng VNĐ/cổ phiếu.

Ví dụ: Doanh nghiệp A đạt lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ là 431 tỷ đồng, không có cổ phiếu ưu đãi và không trích quỹ khen thưởng phúc lợi. Số lượng cổ phiếu phổ thông lưu hành bình quân gia quyền trong năm là 41,7 triệu cổ phiếu, khi đó chỉ số eps cơ bản đạt xấp xỉ 10.335 đồng/cổ phiếu.

Nhiều nhà đầu tư thường lấy thẳng lợi nhuận chia cho số lượng cổ phiếu tại ngày cuối năm thay vì số bình quân gia quyền. Cách tính tắt này gây sai lệch lớn nếu doanh nghiệp vừa tăng vốn hoặc chia cổ tức bằng cổ phiếu vào những tháng cuối kỳ kế toán.

Các loại EPS cần phân biệt

Trên báo cáo tài chính của công ty niêm yết luôn xuất hiện song song hai chỉ tiêu là EPS cơ bản và EPS pha loãng để phản ánh hai kịch bản vốn khác nhau.

Tiếp nối ví dụ doanh nghiệp A ở trên có mức cơ bản 10.335 đồng/cổ phiếu, giả sử công ty đang có phương án phát hành thêm 43 triệu cổ phiếu chuyển đổi trong tương lai. Lúc này mẫu số tăng lên gần gấp đôi, kéo mức pha loãng giảm xuống chỉ còn khoảng 5.089 đồng/cổ phiếu.

EPS cơ bản (Basic EPS)

Basic EPS đo lường phần lợi nhuận tạo ra trên mỗi cổ phiếu phổ thông thực tế đang lưu hành trong kỳ báo cáo. Chỉ số này phản ánh trực tiếp hiệu quả kinh doanh trên cơ cấu vốn hiện hữu của doanh nghiệp.

Nhà đầu tư thường dùng Basic EPS để so sánh nhanh hiệu suất sinh lời giữa các công ty cùng ngành không có cấu trúc vốn phức tạp. Tuy nhiên, con số này chưa tính đến lượng cổ phiếu tiềm năng sắp được phát hành thêm trong tương lai gần.

EPS pha loãng (Diluted EPS)

Diluted EPS giả định toàn bộ các chứng khoán có quyền chuyển đổi đều được thực hiện thành cổ phiếu phổ thông. Các công cụ này bao gồm trái phiếu chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi, chứng quyền và quyền chọn mua cổ phiếu thưởng cho nhân viên (ESOP).

Nếu bỏ qua Diluted EPS ở các công ty công nghệ hoặc doanh nghiệp thường xuyên phát hành ESOP, bạn dễ đánh giá quá cao phần lợi nhuận thực tế mà mỗi cổ phần của mình được hưởng trong dài hạn.

Tầm quan trọng của EPS khi phân tích cổ phiếu

Trong phương pháp phân tích cơ bản, eps là gì trong tài chính giữ vai trò thước đo nền tảng để sàng lọc sức khỏe doanh nghiệp trước khi định giá cổ phiếu.

Những lợi ích của chỉ số EPS đối với nhà đầu tư

Chỉ số này giúp nhà đầu tư thực hiện 4 nhiệm vụ cốt lõi khi chọn lọc danh mục:

• Đo lường trực tiếp khả năng tạo ra lợi nhuận ròng trên từng đơn vị cổ phần mà cổ đông nắm giữ.

• Đánh giá tốc độ tăng trưởng lợi nhuận và năng lực điều hành của ban lãnh đạo qua chuỗi số liệu 3-5 năm liên tiếp.

• So sánh hiệu suất sinh lời tương đối giữa các doanh nghiệp hoạt động trong cùng một lĩnh vực kinh doanh.

• Làm dữ liệu đầu vào bắt buộc để tính các hệ số định giá như P/E và ước tính khả năng chi trả cổ tức tiền mặt.

Xét tình huống một nhà đầu tư 32 tuổi đang cân nhắc giữa hai cổ phiếu ngành bán lẻ có thị giá chênh lệch lớn. Cổ phiếu A có giá 50.000 đồng nhưng tạo ra mức lợi nhuận 6.000 đồng/cổ phiếu, hiệu suất sinh lời trên thị giá đạt 12%, cao hơn hẳn cổ phiếu B có giá 15.000 đồng nhưng chỉ tạo ra 500 đồng/cổ phiếu (tương đương 3,3%).

Nhìn vào con số này giúp bạn thoát khỏi tâm lý mua cổ phiếu chỉ vì thấy thị giá trên bảng điện đang rẻ.

EPS và P/E liên quan thế nào?

Hệ số định giá P/E (Price to Earnings - tỷ số giữa giá thị trường và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) được tính bằng công thức lấy thị giá cổ phiếu (P) chia cho chỉ số eps. Trong phép chia này, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu đóng vai trò là mẫu số quyết định trực tiếp độ đắt rẻ của cổ phiếu.

Khi thị giá cổ phiếu giữ nguyên, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu tăng lên sẽ kéo hệ số P/E giảm xuống, khiến mức định giá trở nên hấp dẫn hơn. Ngược lại, nếu lợi nhuận sụt giảm, hệ số P/E sẽ vọt lên cao dù giá cổ phiếu không hề tăng.

Nhiều người mới tham gia thị trường thường vội mua vào khi thấy P/E đột ngột giảm sâu. Thực tế, biến động này đôi khi chỉ bắt nguồn từ một khoản lợi nhuận bất thường không lặp lại ở các quý sau, khiến chỉ số định giá bị bóp méo tạm thời.

Những hạn chế của EPS và lưu ý khi dùng

Dù phổ biến trên mọi bảng điện tử chứng khoán, eps trong chứng khoán là gì vẫn tồn tại 4 điểm mù kế toán mà một con số đơn lẻ không thể phản ánh hết.

Các hạn chế lớn nhà đầu tư cần nhận diện gồm:

• Không phản ánh đòn bẩy tài chính và áp lực nợ vay: hai công ty có cùng mức lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu nhưng một công ty vay nợ gấp 3 lần vốn chủ sở hữu sẽ chịu rủi ro lãi suất cao hơn nhiều.

• Không thể hiện dòng tiền thực thu: lợi nhuận kế toán ghi nhận trên sổ sách có thể đang nằm kẹt ở các khoản phải thu khách hàng khó đòi thay vì tiền mặt chảy về tài khoản.

• Dễ bị làm đẹp bởi thu nhập bất thường: các khoản lãi từ bán bất động sản, thanh lý công ty con hoặc thay đổi chính sách khấu hao tài sản có thể đẩy chỉ số tăng vọt trong ngắn hạn.

• Bị tác động kỹ thuật từ cổ phiếu quỹ: khi doanh nghiệp mua lại cổ phiếu quỹ, số lượng cổ phiếu lưu hành giảm xuống làm chỉ số tự động tăng lên dù lợi nhuận kinh doanh không hề cải thiện.

Ban lãnh đạo doanh nghiệp cũng có thể nâng chỉ số ngắn hạn bằng cách cắt giảm chi phí nghiên cứu phát triển hoặc bán bớt tài sản đang sinh lời. Cách làm này giúp báo cáo tài chính năm hiện tại trông đẹp mắt hơn nhưng lại bào mòn năng lực cạnh tranh của công ty trong dài hạn.

Một số lưu ý khi sử dụng EPS

Để tránh rơi vào bẫy số liệu kế toán trước khi ra quyết định phân bổ vốn, bạn nên thực hiện quy trình 4 bước kiểm chứng chất lượng lợi nhuận dưới đây.

1. Tách riêng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh chính với lợi nhuận khác trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh để loại bỏ các khoản thu đột biến.

2. Kiểm tra lịch sử số liệu từ 12-20 quý (tương đương 3-5 năm) gần nhất để đánh giá tính chu kỳ và độ bền vững của đà tăng trưởng.

3. So sánh chỉ số lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu và P/E của doanh nghiệp với mức trung bình của các công ty cùng nhóm ngành (không đem so sánh ngân hàng với bất động sản hay sản xuất).

4. Đối chiếu thêm tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ để xác nhận lợi nhuận kế toán chuyển hóa thành dòng tiền thực tế.

Trong giai đoạn doanh nghiệp mở rộng nhà máy hoặc đầu tư dây chuyền mới, chi phí khấu hao và lãi vay tăng khiến lợi nhuận ngắn hạn đi ngang hoặc giảm nhẹ. Nếu chỉ dùng bộ lọc cứng nhắc tìm cổ phiếu có chỉ số tăng ngay lập tức, bạn có thể bỏ qua những doanh nghiệp đang chuẩn bị bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Bạn cũng có thể tham khảo thêm dữ liệu công bố chính thức tại cổng thông tin của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để nắm rõ quy chuẩn minh bạch thông tin của các tổ chức niêm yết.

Trên đây là các thông tin về chỉ số EPS. Nếu bạn đang tò mò về chứng khoán, truy cập tính năng Chứng Khoán của MoMo để bắt đầu hành trình đầu tư chỉ từ 10k.

Xem thêm:

• Stochastic Là Gì 2026? Cách Đọc Chỉ Báo Stochastic

• Đầu tư tài chính ngắn hạn là gì? Các kênh đầu tư ngắn hạn

Câu hỏi thường gặp

EPS âm có nghĩa là gì?

Chỉ số âm cho thấy doanh nghiệp đang kinh doanh thua lỗ (lợi nhuận sau thuế nhỏ hơn 0 hoặc không đủ bù đắp cổ tức cổ phiếu ưu đãi) trong kỳ kế toán đó. Theo quy định của chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam tại Thông tư 200/2014/TT-BTC, khi lợi nhuận âm, công ty vẫn phải tính toán và trình bày chỉ tiêu lãi cơ bản trên cổ phiếu bằng số âm trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

EPS pha loãng và EPS cơ bản cái nào quan trọng hơn?

Cả hai chỉ số đều cần thiết nhưng EPS pha loãng (Diluted EPS) mang tính thận trọng và phản ánh sát rủi ro tương lai hơn đối với nhà đầu tư nắm giữ dài hạn. Chỉ số pha loãng đã tính đến kịch bản toàn bộ trái phiếu chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi và cổ phiếu thưởng ESOP được chuyển thành cổ phiếu phổ thông, giúp bạn ước tính mức lợi nhuận tối thiểu trên mỗi cổ phần khi quy mô vốn bị chia nhỏ.

Tra chỉ số EPS của cổ phiếu ở đâu?

Bạn có thể tra cứu trực tiếp chỉ tiêu Lãi cơ bản trên cổ phiếu và Lãi suy giảm trên cổ phiếu trong Báo cáo tài chính đã kiểm toán hoặc soát xét. Các tài liệu này được doanh nghiệp công bố công khai trên cổng thông tin của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) hoặc chuyên trang công bố thông tin của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước theo Thông tư 96/2020/TT-BTC.

EPS có áp dụng được cho quỹ ETF không?

Chỉ số này không áp dụng trực tiếp cho quỹ ETF. Quỹ hoán đổi danh mục (ETF) là quỹ đầu tư mô phỏng biến động của một chỉ số tham chiếu (như VN30) chứ không phải doanh nghiệp sản xuất kinh doanh tạo ra lợi nhuận ròng trên cổ phần. Nhà đầu tư đánh giá hiệu quả quỹ ETF thông qua giá trị tài sản ròng trên một chứng chỉ quỹ (NAV/CCQ) và mức độ sai lệch mô phỏng (Tracking Error) theo quy định của Luật Chứng khoán.

Chỉ số EPS bao nhiêu là tốt?

Không có một con số cố định nào được coi là tốt cho mọi cổ phiếu vì chỉ số này phụ thuộc vào mệnh giá, quy mô vốn điều lệ và đặc thù từng ngành nghề. Thay vì nhìn vào con số tuyệt đối của một năm, nhà đầu tư thường đánh giá chỉ số tích cực khi duy trì mức tăng trưởng dương ổn định qua 3-5 năm liên tiếp và cao hơn mức trung bình của các doanh nghiệp cùng ngành.