Thủ tục nhận lại tiền bảo hiểm y tế: điều kiện, hồ sơ và các bước mới nhất

Những trường hợp nào được nhận lại tiền BHYT?

Theo Quyết định 595/QĐ-BHXH và Quyết định 896/QĐ-BHXH, có 4 nhóm đối tượng được hoàn tiền BHYT. Mỗi nhóm có mốc tính tiền hoàn khác nhau. Bảng dưới đây tổng hợp đầy đủ để bạn đối chiếu nhanh.

Chuyển sang nhóm đối tượng có thứ tự đóng cao hơn

BHYT Việt Nam chia người tham gia thành nhiều nhóm đối tượng theo thứ tự ưu tiên đóng. Khi một người đủ điều kiện thuộc nhóm có thứ tự cao hơn nhóm đang tham gia, thẻ cũ sẽ bị dừng. Phần tiền đã đóng cho thẻ cũ tương ứng thời gian chưa dùng sẽ được hoàn lại. 

Chuyển sang nhóm đối tượng có thứ tự đóng cao hơn

Được ngân sách Nhà nước tăng mức hỗ trợ đóng

Một số nhóm đối tượng được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng BHYT. Khi mức hỗ trợ này được điều chỉnh tăng, phần chênh lệch người tham gia đã đóng trước đó sẽ được hoàn trả. Việc hoàn tiền áp dụng cho khoảng thời gian còn hiệu lực của thẻ tính từ ngày quyết định tăng hỗ trợ có hiệu lực. 

Người tham gia qua đời trước khi thẻ có giá trị sử dụng

Thẻ BHYT có độ trễ giữa ngày đóng tiền và ngày thẻ chính thức có hiệu lực. Nếu người đóng tiền qua đời trong khoảng thời gian này, thân nhân có quyền đề nghị hoàn lại toàn bộ số tiền đã đóng. Đây là trường hợp được hoàn 100% mệnh giá thẻ vì thẻ chưa từng phát sinh giá trị sử dụng. 

Đóng trùng BHYT (nhiều nhóm cùng lúc)

Tình trạng đóng trùng xảy ra khi một người cùng lúc thuộc nhiều nhóm đối tượng tham gia BHYT. Ví dụ phổ biến là người vừa có thẻ hộ gia đình vừa được công ty đóng BHYT bắt buộc. Trong trường hợp này, thẻ thuộc nhóm có thứ tự đóng thấp hơn sẽ được hoàn lại phần tiền tương ứng thời gian trùng. 

Cách tự kiểm bạn có thuộc diện được hoàn tiền không?

Trước khi chuẩn bị hồ sơ, bạn có thể tự đối chiếu qua các tình huống thực tế sau.

• Bạn vừa đi làm và có BHXH công ty trong khi vẫn còn thẻ hộ gia đình còn hạn. Đây là dấu hiệu đóng trùng BHYT.
• Bạn vừa được cấp thẻ theo diện hộ nghèo hoặc cận nghèo trong khi trước đó đang đóng theo hộ gia đình. Đây là dấu hiệu chuyển nhóm đối tượng có thứ tự đóng cao hơn.
• Gia đình bạn có người thân vừa đóng tiền mua BHYT nhưng qua đời trước ngày thẻ có hiệu lực. Đây là diện được hoàn do người tham gia qua đời trước khi thẻ có giá trị sử dụng.
• Bạn được cơ quan thông báo mức hỗ trợ đóng BHYT của mình vừa tăng trong khi bạn đã đóng theo mức cũ cho cả năm. Đây là diện được hoàn do tăng mức hỗ trợ từ ngân sách.
• Con bạn vừa được nhà trường mua BHYT học sinh trong khi bé vẫn còn thẻ theo diện hộ gia đình. Đây cũng là dấu hiệu đóng trùng.

Nếu khớp với một trong các tình huống trên, bạn có thể tiến hành chuẩn bị hồ sơ đề nghị hoàn tiền.

Bạn nên tự kiểm xem có thuộc diện được hoàn tiền không trước khi chuẩn bị hồ sơ (Ảnh: Báo Lao động)

Số tiền đóng BHYT được hoàn được tính như thế nào?

Nguyên tắc tính tiền hoàn chỉ áp dụng cho phần thời gian thẻ chưa phát sinh giá trị sử dụng. Phần thời gian bạn đã dùng thẻ để khám chữa bệnh sẽ không được hoàn dù thẻ vẫn còn hạn.

Để hiểu rõ hơn về cách tính số tiền đóng BHYT được hoàn, bạn có thể tham khảo ví dụ sau: 

Chị A tham gia BHYT hộ gia đình từ ngày 01/01/2026 với thời hạn 12 tháng, tổng số tiền đã đóng là 1.263.600 đồng. Sau 3 tháng (đến ngày 01/04/2026), chị A ký hợp đồng lao động với doanh nghiệp và thuộc nhóm người lao động tham gia BHYT bắt buộc do công ty đóng theo quy định.

Kể từ thời điểm thẻ BHYT bắt buộc có hiệu lực, thẻ BHYT hộ gia đình của chị A không còn được sử dụng. Khi đó, chị A có thể đề nghị cơ quan BHXH hoàn trả phần tiền tương ứng với 9 tháng còn lại của thẻ BHYT hộ gia đình.

Cách tính minh họa:

• Tổng tiền đã đóng cho 12 tháng: 1.263.600 đồng
• Thời gian đã sử dụng: 3 tháng
• Thời gian chưa sử dụng: 9 tháng

Số tiền hoàn (minh họa): 1.263.600 × 9/12 = 947.700 đồng.

Lưu ý: Đây là số tiền hoàn tương ứng với thời gian còn lại của thẻ BHYT hộ gia đình. Ví dụ trên chỉ mang tính minh họa nguyên tắc tính, không phải công thức áp dụng cứng cho mọi trường hợp. Trên thực tế, cơ quan BHXH sẽ tính số tiền hoàn căn cứ vào mức đóng và thời gian thẻ còn giá trị sử dụng kể từ thời điểm thẻ BHYT do công ty đóng bắt đầu có hiệu lực.

Sau khi hoàn tất thủ tục hoàn tiền, thẻ cũ của bạn sẽ bị dừng giá trị sử dụng. Nếu bạn cần duy trì quyền lợi khám chữa bệnh liên tục ở nhóm cá nhân mới, việc gia hạn thẻ cần được thực hiện sớm để tránh gián đoạn. Nếu bạn chưa có thời gian đến cơ quan BHXH, MoMo hỗ trợ gia hạn BHYT cá nhân online ngay trên app (cần có Ví) hoặc trên web, chỉ mất vài phút thao tác. 

Hồ sơ cần chuẩn bị để nhận lại tiền BHYT

Hồ sơ hoàn tiền BHYT khác nhau tùy trường hợp cụ thể. Bảng dưới đây phân biệt rõ giấy tờ theo từng nhóm.

Trường hợp đóng trùng hoặc chuyển nhóm đối tượng

Với hai trường hợp này, hồ sơ hoàn tiền BHYT chỉ cần mẫu TK1-TS. Đơn vị sử dụng lao động hoặc đại lý thu sẽ tổng hợp thông tin vào mẫu D03-TS khi báo giảm thẻ cũ. Người tham gia không cần tự lập mẫu D03-TS. 

Trường hợp người tham gia đã qua đời

Với trường hợp này, hồ sơ cần bổ sung Giấy chứng tử. Thân nhân đứng tên kê khai TK1-TS thay cho người đã mất. Cơ quan BHXH sẽ đối chiếu thông tin trên giấy chứng tử với thời điểm thẻ có hiệu lực để xác định số tiền hoàn.

Các bước làm thủ tục và nơi nộp hồ sơ hoàn tiền BHYT

Sau khi xác định thuộc trường hợp được hoàn trả tiền BHYT và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, bạn có thể nộp hồ sơ theo một trong các hình thức dưới đây để được cơ quan BHXH xem xét giải quyết.

Bước 1: Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ

Người tham gia chuẩn bị hồ sơ theo từng trường hợp được hoàn trả tiền BHYT, bao gồm đơn đề nghị và các giấy tờ chứng minh thuộc diện được hoàn (ví dụ: thẻ BHYT còn giá trị sử dụng, giấy tờ chứng minh tham gia theo nhóm đối tượng mới hoặc tài liệu chứng minh đóng trùng).  

Bước 2: Nộp hồ sơ 

Người tham gia lựa chọn một trong các hình thức sau:

• Tự nộp tại cơ quan BHXH: Nộp trực tiếp tại Bộ phận Một cửa, gửi qua bưu chính hoặc nộp hồ sơ điện tử trên Cổng Dịch vụ công của BHXH Việt Nam, Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc qua dịch vụ I-VAN theo quy định.
• Nộp qua đơn vị trung gian: Trường hợp tham gia BHYT thông qua đại lý thu hoặc nhà trường, người tham gia có thể nộp hồ sơ tại đơn vị đã thực hiện thu BHYT để được hướng dẫn và chuyển hồ sơ đến cơ quan BHXH.

Nộp hồ sơ hoàn tiền BHYT trực tiếp tại cơ quan BHXH (Ảnh: BHXH)

Bước 3: Theo dõi kết quả giải quyết

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan BHXH sẽ kiểm tra điều kiện hoàn trả và thực hiện thanh toán lại tiền bảo hiểm y tế nếu hồ sơ hợp lệ. Người tham gia có thể theo dõi tình trạng xử lý trên Cổng Dịch vụ công hoặc liên hệ cơ quan BHXH nơi tiếp nhận hồ sơ để được hỗ trợ. 

Mẹo nhỏ: Để tránh mất thời gian chuẩn bị và nộp hồ sơ hoàn tiền BHYT, bạn có thể lựa chọn mua hoặc gia hạn thẻ BHYT trên MoMo. Trong trường hợp được hoàn tiền, MoMo có thể hỗ trợ khách hàng thực hiện và nộp hồ sơ đến cơ quan BHXH mà không cần tự làm các thủ tục này. Khoản tiền hoàn vẫn do cơ quan BHXH xem xét, giải quyết và chi trả theo quy định. 

Thời hạn giải quyết và cách nhận tiền hoàn

Sau khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH sẽ xem xét và ban hành quyết định hoàn trả tiền đóng BHYT theo quy định. 

Thời hạn giải quyết 

Theo Quyết định số 896/QĐ-BHXH, thời hạn giải quyết hoàn trả tiền đóng BHYT là không quá 05 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Riêng trường hợp người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp được hoàn trả tiền BHYT do đóng trùng, thời hạn giải quyết là không quá 02 ngày làm việc. 

Lưu ý: Một số tài liệu hoặc hướng dẫn cũ có đề cập thời hạn 03 ngày làm việc. Tuy nhiên, bạn nên ưu tiên áp dụng thời hạn theo văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện thủ tục hoặc liên hệ cơ quan BHXH để được hướng dẫn cụ thể. 

Nhận tiền hoàn bằng cách nào?

Sau khi hồ sơ được chấp thuận, bạn sẽ nhận:

• Quyết định hoàn trả tiền đóng BHYT (Mẫu C16-TS) hoặc văn bản thông báo kết quả theo quy định.
• Khoản tiền được hoàn trả theo hình thức đã đăng ký.

Bạn có thể nhận tiền bằng một trong các hình thức sau:

• Chuyển khoản vào tài khoản ngân hàng chính chủ (đây là hình thức được khuyến khích vì nhanh chóng và thuận tiện).
• Nhận tiền mặt tại cơ quan BHXH hoặc theo hướng dẫn của cơ quan BHXH.
• Nhận thông qua tổ chức dịch vụ được cơ quan BHXH ủy quyền (nếu địa phương có triển khai).

Để tránh kéo dài thời gian xử lý, bạn nên kê khai đầy đủ, chính xác thông tin cá nhân và số tài khoản ngân hàng (nếu chọn nhận qua chuyển khoản), đồng thời theo dõi tình trạng hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công hoặc liên hệ cơ quan BHXH khi cần.

Những lỗi khiến hồ sơ hoàn tiền bị chậm hoặc trả về

Trước khi nộp hồ sơ, bạn nên kiểm tra qua checklist sau để tránh mất thời gian bổ sung giấy tờ.

• Điền sai thông tin nơi khai sinh thay vì nơi thường trú trên mẫu TK1-TS.
• Thiếu Giấy chứng tử đối với trường hợp người tham gia đã qua đời.
• Ghi tài khoản ngân hàng không đứng tên chính chủ người được hoàn.
• Chưa hoàn tất thủ tục báo giảm thẻ cũ trước khi nộp hồ sơ hoàn tiền.
• Thiếu chữ ký hoặc xác nhận của đơn vị quản lý đối với người tham gia theo nhóm tập thể.

Nhiều lỗi khiến hồ sơ hoàn tiền bị chậm hoặc trả về (Ảnh: BHXH)

Câu hỏi thường gặp

Đóng BHYT rồi không dùng có được trả lại tiền không?

Có, nhưng chỉ trong 4 trường hợp cụ thể đã nêu ở phần đầu bài. Việc không sử dụng thẻ đơn thuần không tự động phát sinh quyền được hoàn tiền nếu không thuộc một trong các diện này. 

Nhận lại tiền BHYT mất bao lâu?

Đa số trường hợp được giải quyết trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Người hưởng trợ cấp thất nghiệp có thời hạn ngắn hơn là 2 ngày làm việc. 

Thủ tục hoàn tiền BHYT cần những giấy tờ gì?

Trường hợp đóng trùng hoặc chuyển nhóm chỉ cần mẫu TK1-TS. Trường hợp người tham gia qua đời cần bổ sung thêm Giấy chứng tử và giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân. 

Đóng trùng BHYT thì lấy lại tiền ở đâu?

Bạn nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH nơi cư trú hoặc qua đại lý thu đã đăng ký thẻ trước đó. Nếu tham gia theo diện học sinh, sinh viên, bạn có thể nộp qua nhà trường. 

Người thân qua đời trước khi thẻ BHYT có hiệu lực, gia đình có được hoàn tiền không?

Có. Đây là trường hợp được hoàn toàn bộ số tiền đã đóng vì thẻ chưa từng phát sinh giá trị sử dụng. Gia đình cần chuẩn bị Giấy chứng tử kèm tờ khai TK1-TS để nộp hồ sơ. 

Có nộp hồ sơ hoàn tiền BHYT online được không?

Có. Người tham gia có thể nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc hệ thống I-VAN theo quy định, thay vì đến trực tiếp cơ quan BHXH. Nếu mua BHYT qua MoMo và thuộc trường hợp được hoàn tiền, MoMo có thể hỗ trợ nộp hồ sơ đến cơ quan BHXH, giúp khách hàng không phải tự thực hiện các thủ tục này. Khoản tiền hoàn sẽ do cơ quan BHXH giải quyết và chi trả theo quy định. 

Tiền hoàn BHYT trả về tài khoản hay nhận tiền mặt?

Cả hai hình thức đều được chấp nhận. Bạn có thể nhận tiền mặt trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc nhận qua tài khoản ngân hàng đứng tên chính chủ. 

Việc nhận lại tiền BHYT không áp dụng cho mọi trường hợp ngừng sử dụng thẻ. Quyền lợi này chỉ dành cho 4 diện cụ thể theo quy định của cơ quan BHXH. Trước khi nộp hồ sơ, bạn nên đối chiếu tình huống thực tế của mình với các diện đã nêu để tránh mất thời gian chuẩn bị giấy tờ không cần thiết. Sau khi hồ sơ được duyệt, bạn hãy kiểm tra kỹ thông tin trên Quyết định hoàn trả C16-TS trước khi nhận tiền. 

Nếu sau khi hoàn tất thủ tục bạn cần duy trì thẻ BHYT cá nhân liên tục, bạn có thể chủ động gia hạn ngay trên app MoMo hoặc trên web để không bị gián đoạn quyền lợi khám chữa bệnh. 

Xem thêm:

• Bảo hiểm y tế cho người lao động tự do gồm những gì?
• Tham khảo bảo hiểm y tế cho người cao tuổi cho người thân
• Nắm rõ quyền lợi và giới hạn chi trả BHYT bệnh nan y theo mức hưởng